Gęsia Góra to wzniesienie w Elblągu przy ulicy Podchorążych, które kryje jedną z bardziej tajemniczych pozostałości po przedwojennej historii miasta. Na jego szczycie stoi kamienny krąg – to wszystko, co zostało z monumentalnego mauzoleum upamiętniającego żołnierzy niemieckich poległych w I wojnie światowej. Dziś miejsce to funkcjonuje jako punkt widokowy, z którego rozciąga się panorama na znaczną część Elbląga.
Wzniesienie ma swoją bogatą historię nazewniczą – Niemcy nazywali je Gänseberg, po I wojnie światowej przemianowano na wzgórze Ludendorffa, czasem pojawiała się też nazwa wzgórze Bismarcka. Polska nazwa Gęsia Góra to bezpośrednie tłumaczenie niemieckiego Gänseberg.
- niesamowity widok na Elbląg
- tajemnicza podziemna komnata
- bogata historia mauzoleum
- idealne miejsce na piknik
- spokój z dala od zgiełku miasta
Historia pomnika na Gęsiej Górze
Pomnik zaprojektował architekt Sophian Luchaner. W centrum mauzoleum stał posąg nagiego herosa w stylu rzymskim – niektóre źródła wspominają o germańskim wojowniku – otoczony kolumnadą w kształcie czworokąta. Całość spoczywała na kamiennym pierścieniu i była widoczna niemal z każdego zakątka Elbląga, co nie było przypadkiem – monument miał dominować nad miastem.
W czasie II wojny światowej mauzoleum zyskało nową funkcję. Traktowano je jako miejsce pamięci żołnierzy niemieckich poległych na wszystkich frontach tej wojny. Odbywały się tu uroczystości państwowe, apele poległych i inne ceremonie wojskowe.
Monument przetrwał działania wojenne bez większych uszkodzeń i stał na swoim miejscu jeszcze przez dwie dekady po zakończeniu wojny. Dopiero w latach 60. XX wieku podjęto decyzję o jego zburzeniu. Nie wiadomo dokładnie, dlaczego zdecydowano się na taki krok – prawdopodobnie chodziło o usunięcie symbolu militaryzmu pruskiego z przestrzeni publicznej.
Co zostało z mauzoleum – Kamienny Krąg
Po zburzeniu pomnika zachowały się dwa elementy: kamienny krąg, na którym stała kolumnada z posągiem, oraz podziemna komnata. Krąg ma solidną konstrukcję i przetrwał w dobrym stanie, choć przez lata był zaniedbany i niszczał.
Podziemna komnata to chyba najbardziej intrygujący element tego miejsca. Wejście do niej znajduje się z tyłu kamiennego kręgu. To niewielkie pomieszczenie, którego funkcja nie jest do końca jasna – być może służyło jako krypta lub miejsce składowania wieńców i tablic pamiątkowych.
Wśród mieszkańców Elbląga krąży legenda, że za ścianą komnaty kryje się korytarz prowadzący do bunkrów na ulicy Sadowej, w dzielnicy zwanej Wędołami. Nikt jednak nigdy nie podjął się przebicia ściany, żeby to sprawdzić. Na ścianie widać ślady prób – lejokształtne wyżłobienie i ślady dłuta lub łomu – ale najwyraźniej ktoś zrezygnował z dalszych prac.
Punkt widokowy na Elbląg
Gęsia Góra to według wielu mieszkańców najlepszy punkt widokowy w całym Elblągu. Z wzniesienia rozciąga się widok na południowo-wschodnie dzielnice miasta: Dębice, Przy Młynie, Witoszewo i Winnicę. W pogodny dzień można stąd obserwować znaczną część panoramy Elbląga.
Miejsce ma swój szczególny klimat. Leży stosunkowo daleko od centrum, w otoczeniu zieleni, bez zabudowań w najbliższym sąsiedztwie. Panuje tu cisza i spokój, który trudno znaleźć w bardziej uczęszczanych częściach miasta. Warto przyjść tu na zachód słońca – widok na oświetlone miasto o zmierzchu robi wrażenie.
Dojazd rowerem też nie stanowi problemu – teren nadaje się na przejażdżkę jednośladem. Niektórzy traktują wizytę na Gęsiej Górze jako element dłuższego spaceru lub wycieczki rowerowej po okolicy.
Dla kogo to miejsce
Gęsia Góra przyciąga różne grupy. Miłośnicy historii znajdą tu ślad przedwojennego Elbląga i mogą pobudzić wyobraźnię, próbując odtworzyć wygląd monumentu z czasów jego świetności. Fani tajemnic i urban explorerzy będą zainteresowani podziemną komnatą i legendami o tunelach.
To też dobre miejsce dla tych, którzy szukają spokojnego zakątka z widokiem na miasto – bez tłumów turystów i komercyjnego zgiełku. Można tu przyjść z książką, posiedzieć w ciszy, pomyśleć.
Rodziny z dziećmi również odwiedzają to miejsce, choć trzeba pamiętać, że to nie jest zagospodarowany park z infrastrukturą – raczej dzikie wzniesienie z historyczną pozostałością. Starsze dzieci zainteresowane historią lub tajemnicami z pewnością znajdą tu coś dla siebie.
Stan miejsca i plany rewitalizacji
Przez wiele lat Kamienny Krąg niszczał, a teren wokół niego nie był utrzymywany. Miejsce stało się punktem spotkań lokalnej młodzieży, co przy braku kontroli służb miejskich prowadziło do różnych problemów. Potencjał tego zakątka Elbląga pozostawał niewykorzystany.
Sytuacja zaczęła się zmieniać, gdy w ramach Budżetu Obywatelskiego wpłynęły wnioski o odrestaurowanie Kamiennego Kręgu i zagospodarowanie terenu Gęsiej Góry. Pomysł zyskał poparcie mieszkańców i władz miasta. Planowano budowę tarasu widokowego i inne prace porządkowe, które miały przywrócić temu miejscu należną rangę.
Nie każdy wie, że w czasach PRL-u na Gęsiej Górze funkcjonował tor saneczkowy i skocznia narciarska. Starsi mieszkańcy wspominają to miejsce jako popularny teren rekreacyjny dla dzieci i młodzieży w latach 60. i 70. XX wieku.
Praktyczne informacje dla zwiedzających
Lokalizacja: Gęsia Góra znajduje się przy ulicy Podchorążych w Elblągu. To stosunkowo oddalona od centrum część miasta, więc najlepiej dojechać samochodem lub rowerem. Można też dojść pieszo, ale trzeba liczyć się z dłuższym spacerem.
Dostęp: Miejsce jest ogólnodostępne przez całą dobę. Nie ma bramek, kas biletowych ani innych ograniczeń. To po prostu wzniesienie z historyczną pozostałością, do którego każdy może przyjść o dowolnej porze.
Ceny: Wstęp całkowicie bezpłatny.
Ile czasu poświęcić: Na zwiedzenie Kamiennego Kręgu i podziemnej komnaty wystarczy 15-20 minut. Jeśli ktoś chce posiedzieć, podziwiać widoki i poczuć klimat miejsca, warto zaplanować pół godziny do godziny. Połączenie z dłuższym spacerem lub wycieczką rowerową po okolicy to dobry pomysł.
Co zabrać: Latarkę, jeśli ktoś planuje zajrzeć do podziemnej komnaty – w środku panuje mrok. Wygodne buty też się przydadzą, bo teren nie jest wyasfaltowany.
Najlepszy czas na wizytę: Zachód słońca to moment, kiedy widok z Gęsiej Góry prezentuje się najlepiej. Warto też wybrać dzień o dobrej widoczności – po deszczu lub w pochmurny dzień panorama miasta nie robi takiego wrażenia.