W samym centrum Elbląga, przy ulicy Kuśnierskiej, stoi budynek, który od XIII wieku przeżył niemal wszystko – świetność średniowiecza, zniszczenia wojenne i artystyczną rewolucję lat 60. Centrum Sztuki Galeria EL to miejsce, gdzie gotyckie mury spotykają się ze sztuką współczesną, a historia splata z eksperymentem. To nie jest typowa galeria z białymi ścianami i sztucznym oświetleniem. To przestrzeń, która sama w sobie jest dziełem sztuki.
Budynek to pozostałość po klasztorze dominikanów, którzy przybyli do Elbląga z Krakowa w XIII wieku. W 1238 roku krzyżacki mistrz krajowy Herman Balk nadał zakonowi przywilej lokacyjny na teren, gdzie stanęła świątynia. Przez wieki kościół pełnił swoje funkcje religijne, aż do II wojny światowej, która pozostawiła po nim ruinę.
- unikalne połączenie gotyku i nowoczesności
- fascynujące wystawy sztuki współczesnej
- historyczne znaczenie miejsca
- wyjątkowa architektura wnętrz
- bogata tradycja artystyczna Elbląga
Jak ruina stała się galerią sztuki współczesnej
Historia współczesnej Galerii EL zaczyna się w 1961 roku, kiedy Gerard Kwiatkowski – plastyk pracujący w elbląskich Zakładach Mechanicznych „Zamech” – wpadł na pomysł, który wydawał się szalony. Zwrócił się do władz miejskich z prośbą o przekazanie zniszczonego kościoła na pracownię plastyczną. I dostał zgodę.
Po odgruzowaniu i podstawowych naprawach, 24 lipca 1961 roku odbyła się pierwsza wystawa prac Gerarda Kwiatkowskiego i Janusza Hankowskiego. Ta data to oficjalny początek Galerii EL. Nazwa „EL” pochodzi od Elbląga, ale brzmi na tyle uniwersalnie, że mogłaby oznaczać cokolwiek – od elektryczności po elevację.
W latach 60. w ruinach kościoła działał jeden z pierwszych w Polsce „poodwilżowej” klub jazzowy – EL Klub Jazzu Tradycyjnego. Skupiał młodą inteligencję techniczną związaną z Zakładami Zamech. Wyobraźcie sobie dźwięki jazzu odbijające się od gotyckich murów.
W 1969 roku Galerię przekształcono w stały warsztat pracy twórczej – Laboratorium Sztuki. To była pionierska idea w skali kraju. Niestety, w 1974 roku, po wyjeździe Kwiatkowskiego do Niemiec, działalność galerii załamała się. Stan budynku zmuszał do działania – w latach 1976-1982 placówka była zamknięta na remont i adaptację.
Po ponownym otwarciu w 1982 roku galeria zyskała nową formułę. Komisarzem został Ryszard Tomczyk, a miejsce zaczęło specjalizować się w organizacji widowisk czasoprzestrzennych z elementami happeningowymi. W 1988 roku Galeria EL jako pierwsza w Polsce zorganizowała spotkanie artystów zajmujących się sztuką komputerową – Międzynarodowe Warsztaty Komputerowe. W czasach, gdy komputer to była wielka szafa, a nie smartfon w kieszeni.
Co zobaczysz w gotyckiej przestrzeni
Wchodząc do środka, pierwsze wrażenie robi sama przestrzeń. Wysokie gotyckie sklepienia, fragmenty oryginalnych murów, nowoczesna konstrukcja ze szkła i stali – to wszystko tworzy unikalną scenografię dla sztuki współczesnej. W 2010 roku wewnątrz galerii odbudowano emporę, która istniała przed II wojną światową. Dwukondygnacyjna konstrukcja ze szkła i stali w nawie bocznej, połączona windą, to przykład tego, jak można łączyć historię z nowoczesnością bez wzajemnego niszczenia.
Galeria prezentuje sztukę współczesną w najróżniejszych formach. Wystawy indywidualne i zbiorowe artystów polskich i zagranicznych, ekspozycje tematyczne, międzynarodowe spotkania artystyczne. Ale to nie tylko bierne oglądanie obrazów na ścianach. Centrum organizuje warsztaty, happeningi, koncerty, festiwale, performance.
Kolekcja galerii gromadzona jest od lat 60. do dziś. Składają się na nią prace artystów lokalnych oraz tych, których dzieła prezentowano na wystawach czasowych. To żywa kolekcja, która wciąż się rozrasta.
Dla kogo jest Galeria EL
To miejsce ma w sobie coś, co przyciąga różne grupy. Miłośnicy sztuki współczesnej znajdą tu wystawy, które nie pojawiają się w każdej galerii – eksperymentalne, czasem prowokujące, zawsze przemyślane. Pasjonaci historii i architektury docenią sam budynek – gotyckie mury, które pamiętają średniowiecze, wojnę i powojenną odbudowę.
Z dziećmi? To zależy od wieku i temperamentu. Sama przestrzeń robi wrażenie – dzieci uwielbiają miejsca, które wyglądają inaczej niż wszystko, co znają. Gotyckie wnętrze z nowoczesną emporą to coś, co zostaje w pamięci. Ale jeśli chodzi o wystawy, warto sprawdzić wcześniej program. Galeria organizuje warsztaty dla rodzin, ale nie wszystkie ekspozycje będą interesujące dla małych dzieci.
Młodzież zainteresowana sztuką, fotografią czy dizajnem znajdzie tu inspirację. To nie jest miejsce, które mówi „tak powinno być” – to przestrzeń, która pyta „a co jeśli?”. Studenci kierunków artystycznych często odwiedzają Galerię EL jako część studiów nad sztuką współczesną.
Galeria EL od początku była otwarta na eksperymenty. W latach 60. to było miejsce, gdzie spotykała się młoda inteligencja techniczna z Zamechu z artystami. Jazz, sztuka, dyskusje – wszystko w ruinach średniowiecznego kościoła. Dziś ten duch eksperymentu wciąż tu jest.
Lokalizacja i dojazd do galerii
Galeria znajduje się przy ulicy Kuśnierskiej 6 w Elblągu, blisko głównego dworca kolejowego i autobusowego. To jeden z plusów – nie trzeba szukać miejsca na końcu miasta. Stara część Elbląga jest zwarta, więc jeśli zwiedzasz centrum, trafisz tu bez problemu.
Samochodem? W okolicy są miejsca parkingowe, choć w centrum bywa ciasno, zwłaszcza w weekendy. Lepiej zaplanować trochę więcej czasu na znalezienie miejsca. Komunikacja miejska dociera w pobliże – przystanek jest kilka minut spacerem od galerii.
Jeśli przyjeżdżasz do Elbląga specjalnie, żeby zobaczyć Galerię EL, warto połączyć to z wizytą w innych miejscach starego miasta. Elbląg ma ciekawą historię rekonstrukcji – po wojnie odbudowano część Starego Miasta w oparciu o stare plany i zdjęcia. Efekt jest kontrowersyjny, ale warty zobaczenia.
Praktyczne informacje – godziny otwarcia i ceny
Galeria jest otwarta od poniedziałku do niedzieli. Godziny otwarcia: od poniedziałku do czwartku 10:00-18:00, od piątku do niedzieli 10:00-19:00. Kasa jest czynna do 30 minut przed zamknięciem, więc jeśli planujesz przyjść na koniec dnia, uwzględnij to.
W sezonie zimowym godziny mogą się nieznacznie różnić – zwykle galeria zamyka się o godzinę wcześniej. Warto sprawdzić aktualne informacje na stronie galeria-el.pl lub zadzwonić pod numer 55 625 67 84 przed wizytą, zwłaszcza jeśli przyjeżdżasz z daleka.
Ile czasu przeznaczyć na wizytę? To zależy od tego, jak bardzo interesuje cię sztuka współczesna i sama przestrzeń. Samo przejście przez galerię i obejrzenie wystawy to około 30-45 minut. Jeśli chcesz spokojnie obejrzeć wszystko, poczytać opisy, posiedzieć i poczuć atmosferę miejsca – zaplanuj godzinę, może półtorej.
Co warto wiedzieć przed wizytą
Program wystaw zmienia się regularnie, więc warto sprawdzić na stronie galerii lub na Facebooku, co aktualnie jest prezentowane. Galeria organizuje też wydarzenia specjalne – wernisaże, koncerty, spotkania z artystami. Jeśli trafisz na taki dzień, doświadczenie będzie zupełnie inne niż podczas zwykłej wizyty.
Temperatura w środku może być niższa niż na zewnątrz, zwłaszcza w chłodniejsze dni – to stary budynek z kamiennymi murami. Warto mieć ze sobą coś do narzucenia, jeśli łatwo ci zimno.
Fotografowanie – zazwyczaj można robić zdjęcia przestrzeni, ale warto zapytać personel o zasady dotyczące konkretnej wystawy. Niektóre ekspozycje mogą mieć ograniczenia.
W 2010 roku odbudowano emporę w nawie bocznej – dwukondygnacyjną konstrukcję ze szkła i stali połączoną windą. To połączenie średniowiecznej architektury z nowoczesnym dizajnem pokazuje, że można szanować historię i jednocześnie tworzyć coś nowego.
Kontakt: Centrum Sztuki Galeria EL, ul. Kuśnierska 6, 82-300 Elbląg, tel. +48 55 625 67 84, email: [email protected]. Aktualne informacje o wystawach i wydarzeniach znajdziesz na stronie www.galeria-el.pl oraz na profilu Facebook Galerii.