Wieża Ciśnień przy placu Słowiańskim w Malborku to jeden z tych obiektów, które łatwo przegapić w cieniu potężnego zamku krzyżackiego. A szkoda, bo ten zabytek techniki z początku XX wieku pokazuje zupełnie inną twarz miasta – tę przemysłową, związaną z rozwojem nowoczesnej infrastruktury. Po gruntownym remoncie zakończonym w 2019 roku obiekt można zwiedzać od środka, a widok z góry na Malbork i okolice to dodatkowy atut wizyty.
Budowla powstała w 1905 roku jako element pierwszego w mieście systemu wodociągowego. Do tego czasu mieszkańcy przez wieki korzystali ze studni ulicznych zasilanych drewnianymi rurami z Młynówki. Decyzja o budowie nowoczesnego wodociągu i kanalizacji zapadła w 1902 roku, a realizację powierzono królewieckiej firmie Windschild & Langelott. Stalowy zbiornik wewnątrz wieży mógł pomieścić 500 metrów sześciennych wody, co jak na tamte czasy stanowiło imponującą pojemność.
- imponujący widok na miasto
- unikalna neogotycka architektura
- historia nowoczesnego wodociągu
- ciekawe wnętrza do zwiedzania
- wyróżnienie w konkursie 'Zabytek zadbany'
Architektura inspirowana średniowieczem
Wieża została zaprojektowana w stylu neogotyckim, co nie było przypadkiem. Moda na gotyk w XIX i na początku XX wieku oraz fascynacja odbudowywanym zamkiem krzyżackim sprawiły, że miejskie inwestycje chętnie nawiązywały do średniowiecznej architektury warownej. Efekt jest naprawdę ciekawy – budowla techniczna wygląda jak fragment fortyfikacji.
Konstrukcja opiera się na dwumetrowym cokole z ciosanego kamienia. Powyżej wznosi się ośmiokątna kondygnacja ceglana o wysokości około sześciu metrów, a nad nią okrągła trzykondygnacyjowa wieża. Pionowy podział tworzą osiem wąskich pilastrów wyprowadzonych z naroży cokołu. W połowie ich wysokości kamienne konsolki podtrzymują kolumienki, których głowice wspierają fryz arkadowy – detale, które nadają całości dekoracyjny charakter.
Najwyższa kondygnacja ma formę ośmioboczną i jest lekko nadwieszona. Wieńczy ją neogotycki fryz oraz cztery szczyty z pinaklami. Całość przykrywa ceramiczny dach w kształcie ostrosłupa, zakończony chorągiewką z datą 1905.
Woda do zbiornika w wieży była pompowana z rzeki Nogat. Maszyny parowe w starej maszynowni napędzały pompy, które tłoczyły wodę na wysokość kilkunastu metrów. System wodociągowy wraz ze 120 hydrantami ukończono rok później, w 1906 roku.
Od ruiny do atrakcji turystycznej
Przez lata po zakończeniu funkcji wodociągowej obiekt podupadał. Wybite szyby, brak zabezpieczeń – typowy los wielu obiektów przemysłowych po utracie pierwotnego przeznaczenia. Pod koniec XX wieku przeprowadzono prace konserwatorskie, które uratowały budynek przed dalszą degradacją. W 1994 roku wieża trafiła do rejestru zabytków.
Prawdziwa metamorfoza nastąpiła jednak w latach 2018-2019. Remont finansowany częściowo z programu rewitalizacyjnego „Malbork na +” przywrócił obiektowi dawną świetność i przystosował go do zwiedzania. W 2020 roku wieża otrzymała wyróżnienie w ogólnopolskim konkursie „Zabytek zadbany” organizowanym przez Narodowy Instytut Dziedzictwa.
Co można zobaczyć w środku
Wnętrze składa się z trzech kondygnacji jednoprzestrzennych połączonych kolistą klatką schodową. Zachował się w nim oryginalny stalowy zbiornik wodny, który wciąż jest czynny – to rzadkość w przypadku zabytkowych wież ciśnień. Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem w określonych godzinach.
Oprócz funkcji edukacyjnej związanej z historią techniki i rozwoju miejskiej infrastruktury, wieża pełni też rolę kulturalną. Działa tu Galeria NOVA prowadzona przez Malborskie Centrum Kultury i Edukacji, gdzie odbywają się wystawy malarstwa, fotografii i innych form sztuki. To sprawia, że obiekt żyje nie tylko jako zabytek, ale jako przestrzeń aktywnie wykorzystywana przez lokalną społeczność.
Widok na Malbork z góry
Jednym z głównych atutów wizyty w wieży jest możliwość wejścia na górę i podziwiania panoramy miasta. Z wysokości kilkunastu metrów rozciąga się widok na plac Słowiański, historyczną zabudowę centrum oraz oczywiście zamek krzyżacki. To zupełnie inna perspektywa niż ta z poziomu ulicy.
Wieża Ciśnień w Malborku to jeden z nielicznych tego typu obiektów w Polsce, który zachował oryginalny zbiornik i został udostępniony do zwiedzania po kompleksowym remoncie.
Dla kogo to miejsce
Wieża przyciągnie przede wszystkim miłośników historii techniki i architektury przemysłowej. To ciekawy przykład tego, jak funkcjonalne budowle inżynieryjne łączono z walorami estetycznymi. Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie – wejście po kręconych schodach na szczyt to zawsze przygoda, a temat wodociągów można ciekawie opowiedzieć najmłodszym.
Obiekt warto połączyć z wizytą w zamku – znajduje się w centrum miasta, niedaleko głównych szlaków turystycznych. Nie jest to atrakcja na całe popołudnie, ale pół godziny warto przeznaczyć na zwiedzanie, zwłaszcza jeśli akurat trwa jakaś wystawa w galerii.
Informacje praktyczne – godziny i zwiedzanie
Wieża Ciśnień jest otwarta dla zwiedzających w określone dni tygodnia. Godziny zwiedzania z przewodnikiem:
- wtorek: 10:00
- środa: 11:00
- czwartek: 12:00
- piątek: 13:00 i 15:00
- sobota: 10:00, 11:00 i 12:00
W poniedziałki i niedziele obiekt jest zamknięty. Warto sprawdzić aktualne godziny przed wizytą, ponieważ mogą ulec zmianie ze względu na wydarzenia kulturalne lub prace konserwatorskie.
Obiekt znajduje się przy placu Słowiańskim w centrum Malborka. Z dworca kolejowego to około 15 minut spacerem – wystarczy kierować się w stronę centrum miasta. Dla zmotoryzowanych w okolicy dostępne są miejsca parkingowe.
Zwiedzanie trwa około 30-45 minut, wliczając czas na podziwianie widoków z góry i ewentualną wystawę w galerii. Warto zarezerwować nieco więcej czasu, jeśli planuje się dokładne poznanie historii obiektu i systemu wodociągowego miasta.