Ratusz Staromiejski w Elblągu to jeden z tych budynków, które opowiadają dwie historie naraz. Z jednej strony współczesna architektura z 2011 roku, z drugiej – nawiązanie do średniowiecznego gmachu, który stał w tym samym miejscu przez ponad 400 lat. Dla zwiedzających to przede wszystkim szansa, by zobaczyć na własne oczy, jak wyglądał Elbląg w czasach świetności – dzięki makietom ukrytym we wnętrzu budynku.
Spacer po odbudowanym Starym Mieście w Elblągu budzi mieszane uczucia. Wszystko tu jest nowe, choć stylizowane na dawne. Ratusz wpisuje się w tę konwencję idealnie – trzypiętrowy gmach przy Starym Rynku 25 nie udaje zabytku, ale subtelnie przypomina o tym, co było.
- makiety Elbląga z czasów hanzeatyckich
- nowoczesna architektura nawiązująca do historii
- informacja turystyczna z cennymi wskazówkami
- idealne miejsce na rodzinne zwiedzanie
- bliskość innych atrakcji Starego Miasta
Historia ratusza, który zniknął na ponad 200 lat
Oryginalny ratusz powstał w XIV wieku naprzeciwko kościoła św. Mikołaja i należał do najstarszych tego typu obiektów na pobrzeżu Bałtyku. W XVI wieku dostał renesansową fasadę, która podobno robiła wrażenie. Budynek pełnił swoją funkcję do 26 kwietnia 1777 roku, kiedy strawił go pożar.
Po spaleniu rozpoczęły się dyskusje – odbudowywać czy nie? Ostatecznie zdecydowano inaczej. Władze miasta postawiły nowy ratusz w zupełnie innym miejscu, na dzisiejszym placu Słowiańskim, a ruiny starego rozebrano. Przez ponad 200 lat na Starym Rynku pustka.
Odbudowa ruszyła dopiero w 2009 roku. Projekt autorstwa Szczepana Bauma, Andrzeja Kwiecińskiego i Wandy Grodzkiej zakładał stworzenie budynku w stylu postmodernistycznym, który nawiązuje do zniszczonego oryginału, ale nie próbuje go wiernie kopiować. Efekt? Gmach ukończony w 2011 roku, który ma prawie 5 tysięcy metrów kwadratowych powierzchni użytkowej.
Badania archeologiczne z lat 80. i 90. XX wieku ujawniły, że pierwotny ratusz miał bardzo wysoki poziom dekoracji architektonicznej już na początku XIV wieku. Fasada z połowy XVI wieku musiała wyglądać jeszcze okazalej.
Co zobaczyć w środku – makiety dawnego Elbląga
Prawdziwa atrakcja czeka wewnątrz. W ratuszu znajdują się trzy makiety, które pokazują Elbląg z czasów, gdy był jednym z najważniejszych miast hanzeatyckich. Najciekawsza to makieta XVII-wiecznego miasta – można na niej zobaczyć gęstą zabudowę, układ ulic, fortyfikacje.
Druga makieta przedstawia potężny zamek krzyżacki, który mieszczanie zburzyli w połowie XV wieku. To był symbol zwycięstwa nad zakonem i początku nowego etapu w historii miasta. Trzecia makieta również warta uwagi, choć szczegóły zależą od aktualnej ekspozycji.
Te modele to nie tylko ciekawostka dla miłośników historii. Dzieci też chętnie przyglądają się miniaturowym budynkom, mostom, murkom. Można spędzić tu spokojnie pół godziny, rozmawiając o tym, jak wyglądało życie kilkaset lat temu.
Informacja turystyczna i sale wielofunkcyjne
Parter ratusza to dobry punkt startowy do zwiedzania Elbląga. Działa tu Informacja Turystyczna, gdzie można zdobyć mapę miasta, dowiedzieć się o aktualnych wydarzeniach, dostać wskazówki co warto zobaczyć w okolicy. Pracownicy zazwyczaj chętnie podpowiadają, jak zaplanować trasę.
W budynku mieści się też Elbląska Orkiestra Kameralna i biuro Euroregionu Bałtyk. Na wyższych kondygnacjach znajdują się sale konferencyjne – jedna duża na około 150 osób i trzy mniejsze, każda dla 40 osób. Czasem organizowane są tu wystawy tematyczne, koncerty, spotkania.
Dla kogo to miejsce?
Ratusz Staromiejski to przede wszystkim przystanek dla osób zwiedzających Stare Miasto w Elblągu. Jeśli ktoś interesuje się historią miast hanzeatyckich, odbudową po wojnie, architekturą retrowersji – znajdzie tu sporo do przemyślenia. Makiety to dodatkowy atut, który sprawia, że wizyta ma sens nawet dla osób mniej zainteresowanych architekturą.
Rodziny z dziećmi też mogą wpaść na chwilę. Oglądanie miniatur miasta to przyjemna przerwa w spacerze, zwłaszcza gdy pogoda nie rozpieszcza. Nie jest to jednak atrakcja na całe popołudnie – raczej 20-30 minut, maksymalnie godzina z wizytą w informacji turystycznej.
Elbląg ma obecnie dwa ratusze – odbudowany Staromiejski przy Starym Rynku oraz Nowomiejski przy ul. Łączności, gdzie urzędują obecne władze miasta.
Kontrowersje wokół odbudowy
Warto wiedzieć, że odbudowa ratusza nie wszystkim się podobała. Część środowisk architektonicznych krytykowała projekt jako sztuczny, pozbawiony autentyczności. Pytania o sens odbudowy czegoś, czego nie ma od ponad dwóch wieków, pojawiały się regularnie.
Zwolennicy argumentowali, że Stare Miasto potrzebowało dominant, punktu odniesienia. Ratusz miał przywrócić rynkowi dawną rangę. Czy się udało? Każdy musi ocenić sam. Budynek na pewno nie jest niewidoczny – jego bryła wyraźnie zaznacza się w przestrzeni.
Lokalizacja i dojazd
Ratusz stoi przy Starym Rynku 25, w rogu z ulicą Rzeźnicką. To centrum odbudowanej starówki, kilkadziesiąt metrów od katedry św. Mikołaja. Jeśli ktoś przyjeżdża samochodem, w okolicy są parkingi – najłatwiej sprawdzić aktualne oznakowanie na miejscu lub zapytać w informacji turystycznej.
Z dworca kolejowego czy autobusowego to około 15-20 minut spaceru przez centrum miasta. Trasa prowadzi dość prosto, wystarczy kierować się w stronę starówki.
Informacje praktyczne – godziny i opłaty
Punkt Informacji Turystycznej w ratuszu zazwyczaj działa w standardowych godzinach – najlepiej sprawdzić aktualne na stronie miasta lub zadzwonić przed wizytą. Wstęp do budynku, żeby zobaczyć makiety i pospacerować po parterze, jest bezpłatny.
Warto zarezerwować na wizytę około 30-45 minut, chyba że ktoś planuje dokładniej poznać historię miasta – wtedy można przedłużyć pobyt do godziny. Ratusz to dobry punkt wyjścia do dalszego zwiedzania Starego Miasta, więc sensownie połączyć go z wizytą w katedrze św. Mikołaja i spacerem wzdłuż odbudowanych kamienic.