Park Traugutta Elbląg

Park Traugutta w centrum Elbląga to miejsce z nietypową przeszłością. Tam gdzie dziś spacerują rodziny z dziećmi, jeszcze w latach 50. XX wieku stał kościół św. Anny i rozciągały się stare cmentarze. Obecnie to jeden z ważniejszych terenów zielonych w mieście, który łączy funkcję miejsca wypoczynku z żywą lekcją historii.

Położony w dzielnicy Traugutta, częściowo w dolinie potoku Kumiela, park rozciąga się od Alei gen. Grota-Roweckiego do ulicy Kwiatowej. Zajmuje powierzchnię ponad 6 hektarów i stanowi swoistą oazę spokoju w gwarnym centrum miasta.

Historia zapisana w ziemi

Wzniesienie w południowej części parku kryje w sobie wielowarstwową przeszłość. Według miejscowych przekazów, już Prusowie urządzili tu swoje cmentarzysko – Niemcy nazywali to miejsce Pruẞische Kirchof. Później, w XV wieku, bractwo św. Anny wybrało ten teren na cmentarz dla ubogich mieszczan. Bractwo dysponowało majątkiem zmarłych bez spadkobierców i w 1619 roku zbudowało tu kościół, wykorzystując cegłę z rozebranej innej świątyni.

Na północy parku znajdował się z kolei cmentarz parafialny kościoła Najświętszej Marii Panny. Do dziś można wyczytać przebieg dawnych alei cmentarnych wzdłuż potoku Kumiela. Wśród pochowanych tu osób byli między innymi Ferdinand Schichau – słynny przemysłowiec i właściciel stoczni, oraz Max Toeppen – historyk i badacz Prus.

W latach 50. XX wieku władze podjęły decyzję o likwidacji nekropolii. Kościół św. Anny rozebrano, cmentarze zniwelowano, a w 1960 roku oficjalnie otwarto park. Podczas prac budowlanych w północnej części odkryto masowe groby niemieckich żołnierzy, chowanych po wojnie.

Podczas budowy parku w latach 50. natrafiono na ciała niemieckich żołnierzy pochowanych w masowych grobach. To jeden z wielu śladów dramatycznej historii Elbląga z okresu II wojny światowej.

Co zostało z dawnych czasów

Jedynym materialnym śladem po kościele św. Anny jest głaz, który niegdyś stał u wejścia do świątyni. Po wojnie kamień ten poświęcono pamięci Romualda Traugutta – wodza powstania styczniowego. Obelisk stoi u stóp wzgórza i widnieje na nim płaskorzeźba dowódcy oraz tablica informująca, że park powstał wysiłkiem społecznym dla upamiętnienia Tysiąclecia Państwa Polskiego.

W miejscu gdzie wznosił się kościół, na wzgórzu zwanym przez mieszkańców „Syreną”, postawiono w 1999 roku Krzyż Papieski. Upamiętnia on wizytę Jana Pawła II w Elblągu w czerwcu tego samego roku. To jedno z bardziej rozpoznawalnych miejsc w parku, widoczne z daleka ponad koronami drzew.

Ciekawą historię ma rzeźba mitycznego Tezeusza, która niegdyś strzegła jednego z wejść do parku. Nagość starożytnego herosa budziła kontrowersje wśród mieszkańców – jak wspominają elblążanie, ktoś regularnie „przywłaszczał sobie jego atrybuty męskości”. Ostatecznie po renowacji Tezeusz znalazł nowe miejsce przed Hotelem Arbiter na Placu Słowiańskim, gdzie jego nagość nie rzuca się już tak bardzo w oczy.

Spacer po parku dziś

Współczesny Park Traugutta to przede wszystkim miejsce spacerów i odpoczynku. Aleje wysadzane są lipami drobnolistnymi, robiniami akacjowymi i klonami jaworami – w 2025 roku mieszkańcy w ramach Budżetu Obywatelskiego i Zielonego Budżetu posadzili tu prawie 30 nowych drzew. Stare drzewa tworzą przyjemny cień w upalne dni, a sama zieleń jest zadbana.

Przez park przebiegają ważne szlaki turystyczne. Czerwony Szlak Kopernikowski, niebieska Elbląska Droga św. Jakuba oraz długodystansowy Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo – wszystkie prowadzą tędy, co czyni park naturalnym punktem na mapie aktywnych turystów zwiedzających Warmię i Mazury.

Wzdłuż alejek można dostrzec nieliczne zachowane nagrobki – dyskretne przypomnienie o tym, czym było to miejsce przed laty. Znajduje się tu także pomnik honorujący inwalidów wojennych, posadowiony w 2009 roku, oraz pozostałości po nieczynnej fontannie z kamienną żabą.

Dla kogo to miejsce

Park sprawdzi się jako miejsce krótkiego odpoczynku podczas zwiedzania centrum Elbląga. Nie jest to rozległy kompleks parkowy z licznymi atrakcjami, ale raczej kameralna przestrzeń z historią do odkrycia. Warto zajrzeć tu dla samego kontrastu – trudno w Polsce o park, który tak wyraźnie nosi ślady swojej cmentarnej przeszłości.

Rodziny z dziećmi znajdą tu miejsce na spokojny spacer, choć bez placu zabaw czy innych typowych atrakcji dla najmłodszych. Miłośnicy historii docenią warstwę symboliczną – od pruskiego cmentarzyska, przez średniowieczne nekropolie, po upamiętnienie powstania styczniowego i wizytę papieża.

Dla osób przemierzających Green Velo czy inne szlaki park to naturalny punkt postoju w centrum miasta. Położenie w dolinie potoku Kumiela sprawia, że temperatura tu bywa nieco niższa niż na otaczających ulicach.

Wzgórze w parku mieszkańcy nazywają „Syreną” – nazwa ta prawdopodobnie wywodzi się z czasów, gdy stał tu kościół św. Anny, choć dokładne pochodzenie tej nazwy pozostaje zagadką.

Praktyczne informacje

Park Traugutta jest ogólnodostępny i bezpłatny przez całą dobę. Znajduje się w samym centrum Elbląga, między ulicami Traugutta, Kwiatową i Aleją gen. Grota-Roweckiego. Do parku można dojść pieszo z centrum miasta w kilka minut – od Starego Miasta dzieli go niecały kilometr.

Dojazd komunikacją miejską nie stanowi problemu – w pobliżu zatrzymują się autobusy kursujące przez centrum. Dla zmotoryzowanych dostępne są parkingi przy okolicznych ulicach, choć w centrum miejsca parkingowe bywają trudne do znalezienia w godzinach szczytu.

Na spacer warto przeznaczyć od 20 minut do godziny, w zależności od zainteresowania historią miejsca. Park nie ma infrastruktury gastronomicznej ani toalet publicznych, ale w centrum miasta, tuż obok, jest pełna oferta restauracji i kawiarni.

Najlepiej odwiedzić park w ramach szerszego zwiedzania Elbląga – łatwo połączyć go z wizytą w Starym Mieście, Muzeum Archeologiczno-Historycznym czy spacerkiem wzdłuż Kanału Elbląskiego. Miejsce ma specyficzny, nieco melancholijny klimat, który najbardziej wybrzmiewa późnym popołudniem, gdy światło pada przez korony starych drzew.