Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej to ponad 13 tysięcy hektarów terenu, który zaskakuje tym, że mimo położenia na północy Polski przypomina krajobraz górski. Głębokie wąwozy, jary z wartko płynącymi potokami i wzgórza porośnięte bukowymi lasami tworzą klimat, który sprawia, że miejsce to bywa nazywane „Bieszczadami Północy”. To obszar chroniony od 1985 roku, rozciągający się na terenie gmin Elbląg, Tolkmicko, Milejewo i Frombork.
Wysoczyzna kontrastuje z płaskimi Żuławami i spokojnym Zalewem Wiślanym, do których stromo opada jej północno-zachodnia krawędź. Te pozostałości dawnego wybrzeża klifowego morza litorynowego tworzą dziś spektakularne punkty widokowe.
- górskie krajobrazy w północnej Polsce
- unikalne wąwozy i potoki
- bogata flora i fauna
- historyczne pałace i dwory
- malownicze szlaki turystyczne
Krajobraz jak z gór, choć jesteś nad morzem
Falista morena denna z charakterystycznymi pagórkami zwanymi drumlinami – to geologiczna wizytówka tego terenu. Najwyższy punkt, Góra Srebrna, wznosi się na 198,5 metra nad poziom morza. Może nie brzmi imponująco, ale różnice wysokości są na tyle duże, że woda wcinała się w zbocza tworząc sieć głębokich wąwozów.
Przez te jary płyną potoki o górskim charakterze. Najważniejszy z nich to Stradanka, której dolina jest chroniona jako osobny rezerwat przyrody. Wzdłuż Grabianki, która ma swój początek w rejonie Pagórek i uchodzi do Zalewu Wiślanego przy Kadynach, ciągną się lasy pełne ukrytych ścieżek. Rejon między Próchnikiem a Kamionkiem Wielkim nazywany jest „Szwajcarią Próchnicką” – i to określenie dobrze oddaje charakter tego terenu.
Na Wysoczyźnie Elbląskiej rosną gatunki roślin typowe dla gór – żebrowiec górski, pióropusznik strusi i chroniona lilia złotogłów. To rzadkość na północy kraju.
Lasy bukowe i rezerwaty przyrody
Ponad połowę obszaru parku zajmują lasy, a dominują wśród nich buki. To właśnie bukowe drzewostany nadają temu miejscu szczególny klimat, zwłaszcza jesienią, gdy liście zmieniają barwy. Wiekowe dęby i buki tworzą starodrzewy chronione w dwóch rezerwatach: „Buki Wysoczyzny Elbląskiej” z pomorskimi buczyn i grądami oraz „Kadyński Las” na wzgórzu klasztornym.
Rezerwat „Kadyński Las” obejmuje najstarsze fragmenty drzewostanów bukowych i dębowych na Wysoczyźnie. To miejsce, gdzie można poczuć się jak w pierwotnym lesie. Oprócz tego działa rezerwat „Dolina Stradanki” chroniący unikatową dolinę rzeczną oraz „Nowinka”. W otulinie parku znajduje się też rezerwat ornitologiczny Zatoka Elbląska – raj dla ptaków wodnych i błotnych.
Obszar parku wchodzi również w skład sieci Natura 2000 jako „Doliny erozyjne Wysoczyzny Elbląskiej”. Faunę reprezentują jelenie, popielice, jenoty, a z ptaków można spotkać bieliki, trzmielojady, żurawie i orliki krzykliwe.
Pałac cesarza i inne zabytki
Na terenie parku zachowało się kilka podmiejskich dworów i pałaców. Najcenniejszy to zespół pałacowo-folwarczny w Kadynach, który na początku XX wieku stanowił własność cesarza niemieckiego Wilhelma II. W skład kompleksu wchodzi XVII-wieczny pałac, oranżeria, stajnie, zabudowania gospodarcze, rozległy park oraz XVIII-wieczny klasztor.
Kadyny to doskonały przykład zachowanej pruskiej zabudowy rezydencjonalnej łączącej cegłę z konstrukcją ryglową charakterystyczną dla muru pruskiego. Tolkmicko z kolei zachwyca układem urbanistycznym i licznymi elementami historycznej zabudowy. To nie tylko ważny port na Zalewie Wiślanym, ale też ciekawy punkt na mapie dla miłośników architektury.
Dąb Hoggo rosnący w otulinie parku to drugi pod względem wieku pomnik przyrody na terenie Nadleśnictwa Elbląg – majestatyczny okaz dębu szypułkowego.
Szlaki, wąwozy i punkty widokowe
Park oferuje kilkanaście szlaków pieszych i rowerowych. Bogactwo form terenowych sprawia, że każda trasa jest inna – raz prowadzi grzbietem wzgórza z widokami na Zalew Wiślany, innym razem schodzi w głąb wąwozu, gdzie panuje wilgoć i chłód. W jarach słychać szum potoków, a różnice wysokości dają się we znaki nawet wprawnym turystom.
Bażantarnia to kompleks leśny obejmujący prawie 400 hektarów, określany jako miejski park leśny, bo znajduje się w granicach administracyjnych Elbląga. To doskonałe miejsce na spacer bez konieczności dalekiego dojazdu. Łęcze to z kolei jedna z najstarszych i najciekawszych wsi na Wysoczyźnie – warto tam zajrzeć dla atmosfery.
Dla kogo jest ten park
Wysoczyzna Elbląska to miejsce dla tych, którzy szukają kontaktu z naturą bez tłumów. Nie ma tu typowej infrastruktury turystycznej – punktów gastronomicznych na każdym kroku czy wyciągów. Jest za to przestrzeń, cisza i możliwość obserwowania przyrody w niemal naturalnym stanie.
Rodziny z dziećmi znajdą tu łatwiejsze trasy spacerowe, choć trzeba liczyć się z nierównym terenem. Miłośnicy fotografii krajobrazowej będą zachwyceni widokami z krawędzi wysoczyzny na Zalew Wiślany, zwłaszcza o zachodzie słońca. Jesień to szczególnie dobry czas – bukowe lasy prezentują się wtedy spektakularnie.
Rowerzyści mogą korzystać z tras przebiegających przez park, choć trzeba być przygotowanym na podjazdy. Ornitolodzy powinni zaplanować wizytę w okolicach Zatoki Elbląskiej, gdzie gniazdują i żerują ptaki wodne.
Informacje praktyczne – jak zwiedzać Wysoczyzną
Wstęp na teren parku krajobrazowego jest bezpłatny – można swobodnie poruszać się po szlakach i drogach leśnych. Park jest dostępny przez cały rok, choć każda pora ma swój urok. Wiosna to czas kwitnienia roślin leśnych, lato oferuje gęsty cień w lasach, jesień zachwyca kolorami, a zimą można podziwiać ośnieżone wąwozy.
Dojazd: Park rozciąga się w okolicach Elbląga, więc najwygodniej dojechać samochodem. Z Elbląga można kierować się w stronę Kadyn, Tolkmicka lub innych miejscowości leżących w granicach parku. Parking przy głównych punktach wejściowych (np. przy rezerwatach) jest zazwyczaj dostępny, choć nie zawsze oznakowany.
Czas zwiedzania: Na krótki spacer wystarczy 2-3 godziny, ale żeby poczuć klimat Wysoczyzny warto zaplanować cały dzień. Połączenie wizyty w Kadynach z wędrówką po jednym z rezerwatów i zjazdem do Tolkmicka nad Zalew to dobry plan na weekend.
Co zabrać: Wygodne buty do chodzenia po nierównym terenie są koniecznością. W wąwozach bywa ślisko, zwłaszcza po deszczu. Warto mieć przy sobie wodę i coś do jedzenia – punktów gastronomicznych w środku parku nie ma. Lornetka przyda się miłośnikom ptaków, a aparat fotograficzny każdemu.
Więcej informacji można znaleźć na stronie parku lub skontaktować się z zarządem – organizowane są tam również zajęcia edukacyjne i warsztaty ekologiczne, które uczą jak rozumieć i szanować przyrodę.